Taboe doorbroken?

Taboe doorbroken?

Op de discussie over het samenvoegen van NS en ProRail heeft lang een bestuurlijk taboe gelegen. Illustratief is de wijze waarop met dit onderwerp in de evaluatie van de spoorwegwetgeving is omgegaan. In deze evaluatie uit 2009 is uitgebreid ingegaan op tal van details. Alleen het onderwerp samenvoegen van ProRail en NS werd stiefmoederlijk behandeld. Dit tot woede van oud Eerste Kamerlid Dick Wolfson. Hij had bij de aanvaarding van de spoorwegwetgeving in 2003 bij motie afgedwongen dat bij de evaluatie opnieuw gekeken zou worden naar de hereniging van NS en ProRail. In een ingezonden brief in de NRC gaf hij blijk van zijn ongenoegen toen het resultaten van de evaluatie openbaar werden. De toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat vond naar aanleiding van de evaluatie geen aanleiding om de ordening in het spoor ingrijpend te wijzigen.

Bij het ontwerp van de spoorwegwetgeving in het begin van deze eeuw was overigens bewust rekening gehouden de mogelijkheid van hereniging van beide spoorbedrijven. Om die reden is er destijds gekozen om van ProRail een structuurvennootschap te maken en geen agentschap. Door ProRail als structuurvennootschap in te richten was in een later stadium een fusie met NS gemakkelijk te realiseren. Om pragmatische redenen werd er echter voor gekozen om dit geen onderdeel te maken van de nieuwe spoorwegwetgeving. Na de onrust in de jaren 2000 en 2001 was behoefte aan ‘rust en herstel’ in de sector. Daarnaast was het noodzakelijk om na jarenlange debatten met het parlement snel tot nieuwe wetgeving te komen.

Na invoering van de nieuwe wet ontstond er bij beleidsmakers een angst om dit onderwerp bespreekbar te maken. ‘Geen structuurdiscussie’ zijn gevleugelde worden.

Vanuit beide bedrijven is ook lang volgehouden dat de samenwerking tussen NS en ProRail prima verliep. Met de winterperikelen werd deze opstelling echter onhoudbaar. Uiteindelijk werd met name vanuit NS erkend dat de splitsing van NS en ProRail veel schadelijke gevolgen heeft gehad.

De commissie Kuiken was in 2012 de eerste die het onderwerp van de hereniging in de politiek-bestuurlijke arena weer aan de orde heeft gesteld. Zonder zelf stelling te nemen gaf de commissie aan dat het verstandig was om ‘alternatieve ordeningsvormen van de spoorsector te onderzoeken, indien de door haar geconstateerde problemen in de aansturing en regie niet goed blijken te worden opgelost binnen de huidige ordening’.

De parlementaire onderzoekscommissie privatisering en verzelfstandiging van de Eerste Kamer ging in 2012 een stap verder. De commissie stelt dat ‘de splitsingsbesluiten .. om heroverweging vragen’.  In november 2013 nam de voorzitter van de commissie, Roel Kuiper, duidelijk stelling. In de NRC pleitte hij samen met enkele anderen voor hereniging van NS en ProRail. Opvallend was dat ook Herman Wijffels het opiniestuk ondertekende. Herman Wijffels was de voorzitter van de commissie die begin jaren negentig over de verzelfstandiging van de NS heeft geadviseerd.

De meest recente steen in de vijver is de uitgelekte notitie van de programmadirecteur voor de opstelling van het Masterplan NS-ProRail in opdracht van de directies van beide bedrijven. In een persoonlijke notitie stelt de programmadirecteur dat integrale aansturing  van beide bedrijven gewenst is. Klik hier voor de notitie Jaap Bierman.  Gezien de komende besluitvorming rond de Lange Termijn Spooragenda, de opstelling van Nederland inzake het Vierde Spoorpakket en de voorgenomen gunning van de concessie voor het hoofdrailnet is in de komende maanden een fundamentele discussie over de relatie tussen NS en ProRail hard nodig. De initiatiefnemers van www.platform9driekwart.nl willen daar een bijdrage aan leveren in de vorm van een visiedocument. Dit document wordt in de komende week op het platform geplaatst.

De discussie over de verhouding NS en ProRail moet zonder taboe worden gevoerd. Hopelijk zullen de verantwoordelijke beleidsmakers de waarnemingen en adviezen in de notitie van de programmadirecteur en het visiedocument van de initiatiefnemers van het platform in hun beleidsafwegingen betrekken.

Het zou aardig zijn dat de discussie dan niet blijft steken of het moet, maar ook over hoe dit dan vormgegeven kan worden. Daarbij is niet alleen aan de orde hoe de bedrijven geïntegreerd moeten worden, maar ook hoe de rijksoverheid de governance inricht. Er ontstaat immers een monopolist die een om heldere aansturing vraagt.

 

Maarten Veraart

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Post Navigation